Coşkun BAŞBUĞ

Tarihçi Dr. Ali Güler’in Başbakanlık Osmanlı Arşivi, Genelkurmay Askeri Tarih Arşivi (ATASE), nüfus kütükleri ve mahkeme kayıtlarına dayanarak hazırladığı Atatürk'ün Soyu ve Akrabaları isimli eseri, ezber bozan pek çok resmî belge ve bilgi barındırıyor. Araştırmanın öne çıkan çarpıcı detayları, yaşayan kolları ve şeceredeki gizli kalmış resmî belgeler şu şekildedir: Atatürk soyadı yalnızca Gazi Mustafa Kemal’e verilmiş olduğu için yaşayan akrabaları farklı soyadları taşımaktadır. Ali Güler’in tespitlerine göre günümüzde soyu devam ettiren iki ana kol şunlardır: Hafız Mehmet Emin Efendi Kolu: Atatürk'ün amcası sayılan bu koldan gelen torunlar günümüzde ağırlıklı olarak "Kanıpak" ve "Orcay" soyadlarıyla İstanbul (özellikle Kadıköy, Moda), İzmir ve Aydın gibi şehirlerde yaşamlarını sürdürmektedir. Nimeti Hanım Kolu: Hala Hanımı kolundan evlilikler yoluyla türeyen aile bağları da Türkiye'nin çeşitli illerinde sivil hayatlarına devam eden geniş bir torun ağını oluşturur. Şecerenin en dikkat çekici resmî belgelerinden biri, Atatürk’ün kız kardeşi Makbule Atadan’ın miras ve soy zinciriyle ilgilidir. İstanbul 12. Asliye Hukuk Hakimliği'nin 17 Kasım 1954 tarihli kararıyla, Makbule Hanım resmi olarak 4 kişiyi evlat edinmiştir: Ali Rıza Efendi’nin Terekesi: Kitaptaki en kıymetli vesikalardan biri Ali Rıza Efendi’nin 23 Mayıs 1886’da vefatından sonra tutulan resmî tereke (miras) kaydıdır. Bu belge, Ali Rıza Efendi'nin iddia edildiği gibi yoksulluk içinde değil; kerestecilik ve gümrük memurluğu yapan, ailesine belirli bir mal varlığı bırakmış bir Osmanlı vatandaşı olduğunu kanıtlar. Anneannesinin Vefat Tarihi: Şecere belgeleri, Atatürk'ün anneannesi Ayşe Hanım’ın 1899 yılında, tam da Mustafa Kemal’in İstanbul’da Harp Okulu’na girdiği yıl vefat ettiğini kesin olarak ortaya koymuştur .Okulda hep aynı cümleyi duyduk: Atatürk’ün çocuğu olmadı. Doğru. Ama soyu bitmedi. Tarihçi Ali Güler’in arşiv belgelerinden çıkardığı şecerede baba tarafından 184 kişinin adı var. Anne tarafından yüzü aşkın kişinin daha... Baba tarafının kökü bugünkü Kuzey Makedonya’nın batısında, Arnavutluk sınırına yakın Kocacık köyünde. Orada üç kardeş yaşamış: Kızıl Hafız Ahmet Efendi, kardeşi Hafız Mehmet Emin Efendi ve kız kardeşleri Nimeti Hanım. Atatürk’ün baba tarafı bugün bu üç kardeşten dallanıyor. Birinci dal kısa sürdü. Ahmet Efendi’nin oğlu Ali Rıza, onun oğlu Mustafa. Zübeyde Hanım altı çocuk doğurdu. Fatma üç yaşında öldü. Ahmet ile Ömer kuşpalazından gitti. Naciye ise on iki yaşında, veremden. Geriye Mustafa ile Makbule kaldı. Makbule Hanım’ın çocuğu olmadı. Ölümünden kısa süre önce mahkeme kararıyla evlatlıklar edindi; aralarında ağabeyinin himayesinde büyüyen Sığırtmaç Mustafa da vardı. 1956'nın ocak ayında Ankara’da öldüğünde geride değerli bir miras bırakmamıştı. Çünkü ağabeyi servetini ona bırakmak yerine millete bağışlamak istemişti. Kardeşlerin kanunla korunan miras payı buna engel olunca, bunun için 1933'te ayrıca bir kanun çıkarıldı. Çiftliklerini Hazine’ye bağışladı, kalanını vasiyetle bir düzene bağladı. Kız kardeşine servet değil, ömür boyu aylık bin lira ve oturduğu evi bıraktı. Kurucunun kendi dalı orada, Cebeci’deki bir mezarda kapandı. Ama ağaç orada bitmedi. İkinci dal Mehmet Emin Efendi’nin. Bu daldan gelen bir aile, büyüklerinden kalan bir sofra hikâyesini anlatıyor. Babası şehit düşmüş küçük bir kız, okul çıkışı Atatürk’ün sofrasına aç gelmiş. Herkes yemeğini bitirmiş. Paşa devlet meselelerini dinlerken önündeki el sürülmemiş tabağı sessizce kızın önüne koymuş... ve dinlemeye devam etmiş. O kızın torunu Selin Söğütlügil. Şair, senarist; Büyük Çin Seddi Maratonu’nu koşan ilk Türk kadını olarak anılıyor. Soyadını da Atatürk vermiş: büyük dedesi Söğüt’te şehit düştüğü için “Söğütlügil”. Ailede kural belliymiş. Atatürk’le olan bu bağ bir apolet gibi omuza takılmazmış. Üçüncü dal Nimeti Hanım’ın. Ve şaşırtıcı ama en kalabalık kol bu: baba tarafındaki 184 kişinin 106'sı onun soyundan geliyor. Bir de anne tarafı var. Zübeyde Hanım’ın soyu Karaman’dan Rumeli’ye göçürülmüş yörüklerden. Atatürk’ün dayısı Hasan Ağa’nın torunları bugün Aldırma soyadıyla İskenderun’da, Osmaniye’de, Dörtyol’da yaşıyor. Hasan Ağa’nın kızı Hatice Sümer’in çocukları ise Bursa’da ve İstanbul’da. Belki bir pazarda yanından geçtik. Belki aynı dolmuşa bindik. Bilmedik. Kocacık’ta ise bugün hâlâ yörük Türkleri yaşıyor. Dede Kızıl Hafız Ahmet Efendi’nin yıkılmış evinin yerine 2014'te bir anı evi açıldı. Yazları Türkiye’den gelen ziyaretçiler kapısının önünde fotoğraf çektiriyor. Kökü bir yörük köyünde. Dalları Dörtyol’dan İstanbul’a, oradan Londra’ya uzanıyor. Ve o ağacın en büyük meyvesi, bugün içinde yaşadığımız ülke.🇹🇷